Ankara Çocuk ve Ergenlerde Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

← Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Kısa cevap: Çocuk ve ergenlerde bilişsel davranışçı terapi, yetişkin uygulamasının küçültülmüş bir hâli değildir. Çocuğun düşüncesini fark edip adlandırma kapasitesi gelişim düzeyine bağlı olduğu için çalışma oyun, çizim, hikâye ve somut örnekler üzerinden yürütülür; ebeveyn de sürecin bir parçasıdır.

Bilişsel davranışçı terapi, düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağlantıyı ele alan yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Çocuk ve ergenlerde bu bağlantı soyut bir anlatımla değil, çocuğun kendi gündelik hayatından gelen örneklerle çalışılır: sınıfta söz almadan önce aklından geçenler, arkadaşı selam vermediğinde kurduğu cümle ya da sınav öncesinde bedeninde hissettikleri. Amaç, çocuğun zorlandığı anlarda kullanabileceği somut beceriler kazanmasıdır; kaygı yükseldiğinde ne yapacağını bilmek, öfke anında geri çekilebilmek ve kaçındığı durumla kademeli olarak yeniden temas kurabilmek bunların başında gelir. Seanslarda oyun, çizim, hikâye ve rol çalışması gibi yaşa uygun araçlar kullanılır; ergenlerde ise doğrudan konuşma ve gözlem kayıtları öne çıkar. Yaklaşım yapılandırılmıştır: hedefler baştan birlikte belirlenir, seanslar bu hedefler üzerinden ilerler ve süreç belirli aralıklarla gözden geçirilir. Ebeveyn de bu çalışmanın dışında kalmaz; seansta öğrenilen becerinin evde karşılık bulması için düzenli ebeveyn görüşmeleri planlanır. Ankara Yenimahalle ve Batıkent bölgesinde beş yılı aşkın klinik deneyime sahip Klinik Psikolog olarak çocuk, ergen ve ebeveynlerle bu çerçevede çalışıyorum. Hedefler ailenin ihtiyacına ve çocuğun gelişim düzeyine göre birlikte belirlenir. Bu sayfadaki bilgiler tanı koymaz, kesin tedavi vaadi içermez ve hekim değerlendirmesinin yerini almaz.

Yetişkinlerdeki BDT Uygulamasından Farkı Nedir?

Bu sayfa, sitedeki bilişsel davranışçı terapi sayfasının çocuk ve ergen uygulamasına ayrılmış bölümüdür. Genel sayfa yöntemin çerçevesini ve yetişkin uygulamasını anlatır; burada ise aynı yöntemin gelişim dönemine göre nasıl değiştiği ele alınır. Aradaki farklar şu başlıklarda toplanır:

  • Başvuru kararı kime ait: Yetişkin çoğunlukla kendi kararıyla gelir. Çocuk ve ergen ise genellikle bir yetişkinin yönlendirmesiyle gelir; bu nedenle ilk aşamada hedef, gencin kendi gündemini oluşturabileceği bir zemin kurmaktır.
  • Soyut düşünme düzeyi: Düşünceyi fark edip adlandırma becerisi yaşla birlikte gelişir. Küçük yaşta bu çalışma sözcüklerle değil, somut araçlarla yapılır.
  • Çevrenin ağırlığı: Çocuğun yaşadığı güçlük ev ve okul ortamıyla iç içedir. Bu nedenle ebeveyn görüşmeleri ve gerektiğinde okul iş birliği sürecin ayrılmaz parçasıdır.
  • Seans yapısı: Dikkat süresi daha kısa olduğu için seans içinde etkinlik değişimi daha sıktır; ev uygulamaları kısa ve oyunlaştırılmış tutulur.
  • Motivasyonun kaynağı: Yetişkinde değişim isteği çoğu zaman başlangıçta vardır. Çocukta bu isteğin kendisi de süreç içinde oluşturulması gereken bir hedeftir.

Çocuk ve Ergenlerde BDT Nasıl İşler?

Yaklaşımın çıkış noktası, bir durumun kendisinin değil o duruma dair kurulan cümlenin duyguyu belirlediği gözlemidir. Aynı sınav iki çocukta farklı düzeyde kaygı yaratır; aradaki fark çoğu zaman çocuğun o sınava dair kurduğu cümlededir. Çalışma bu cümleyi görünür kılmakla başlar.

Düşünceyi fark etme

Çocuktan doğrudan düşüncesini anlatması beklenmez. Bunun yerine bir hikâye kahramanının aklından geçenler konuşulur, çizim üzerinden düşünce balonları doldurulur ya da bir durum canlandırılır. Çocuk kendi cümlesini çoğu zaman bu dolaylı yolla dile getirir.

Duygu ve beden arasındaki bağı kurma

Kaygı, öfke ve üzüntü bedende farklı işaretler bırakır. Çocuğun bu işaretleri erken fark etmesi, tepkinin büyümeden ele alınabilmesini sağlar. Bu aşamada duygu ölçekleri, beden haritaları ve renk kartları gibi somut araçlar kullanılır.

Alternatif düşünceyi birlikte üretme

Çocuğun düşüncesi düzeltilmez ya da yanlış ilan edilmez. Bunun yerine aynı duruma bakmanın başka yolları birlikte aranır ve hangisinin gerçeğe daha yakın olduğu sınanır. Bu çalışma, çocuğun kendi düşüncesini sorgulayabilmesini hedefler.

Davranışı kademeli olarak deneme

Kaçınılan durumla temas, çocuğun başa çıkabileceği en küçük adımdan başlar ve yavaş yavaş genişletilir. Adımların hızı çocuğun tepkisine göre ayarlanır; zorlama süreci geriletir. Her adım sonrasında ne olduğu birlikte değerlendirilir.

Hangi Durumlarda Düşünülür?

Bilişsel davranışçı terapi, belirtinin gündelik hayatta somut bir karşılığı olduğu durumlarda sık tercih edilen yaklaşımlardan biridir. Sitede ayrı sayfası bulunan şu başlıklarda süreç çoğunlukla bu çerçevede yürütülür:

Bu liste bir tanı listesi değildir; hangi yöntemin uygun olacağı, belirtinin türünden bağımsız olarak ilk değerlendirme görüşmelerinde belirlenir. Bazı tablolarda oyun terapisi ya da EMDR daha uygun bir başlangıç noktası olabilir.

Yaş Gruplarına Göre Nasıl Uyarlanır?

Okul öncesi dönem

Bu yaşta çocuğun kendi düşüncesini fark edip adlandırması henüz sınırlıdır. Bu nedenle çalışmanın ağırlığı ebeveyn görüşmelerine ve oyun temelli araçlara verilir. Ebeveynin evdeki tepkilerinde yapılan küçük değişiklikler, bu yaş grubunda çoğu zaman en belirleyici etkendir. Bu dönemde okul öncesi çocuk danışmanlığı çerçevesi de birlikte kullanılabilir.

Okul çağı

Yaklaşık yedi yaşından sonra çocuk düşünce ile duygu arasındaki bağı basit örneklerle kurabilir. Duygu ölçekleri, düşünce balonları ve kısa ev uygulamaları bu dönemde iyi karşılık bulur. Ödev niteliğindeki uygulamalar kısa tutulur ve çoğunlukla oyunlaştırılır; uzun ve yazılı görevler bu yaşta sürdürülebilir olmaz.

Ergenlik dönemi

Soyut düşünme geliştiği için süreç yetişkin uygulamasına yaklaşır; gözlem kayıtları ve düşünce çalışmaları doğrudan kullanılabilir. Bu dönemde belirleyici olan yöntemden çok ilişkinin kurulmasıdır. Gencin mahremiyetinin sınırları ve ebeveynle neyin paylaşılacağı baştan konuşulur. Ergenlik dönemi sorunları ve aile içi çatışmalar süreçte sık gündeme gelen başlıklardır.

Seanslar Nasıl İlerler?

Bilişsel davranışçı terapi yapılandırılmış bir yaklaşımdır; seansların genel bir akışı vardır. Bu akış katı bir program değildir, çocuğun ihtiyacına göre esnetilir.

  • Değerlendirme görüşmeleri: Ebeveynle başlanır; güçlüğün ne zamandır sürdüğü, hangi ortamlarda belirginleştiği ve şimdiye kadar nelerin denendiği ele alınır.
  • Tanışma ve hedef belirleme: Çocuk ya da ergenle yaşa uygun biçimde tanışılır; hedefler çocuğun anlayabileceği somut ifadelerle birlikte yazılır.
  • Beceri çalışması: Duyguyu fark etme, sakinleşme ve düşünceyi sınama becerileri sırayla çalışılır.
  • Uygulama aşaması: Kazanılan beceri, kaçınılan durumlarla kademeli temas yoluyla gerçek hayata taşınır.
  • Gözden geçirme: Hedefler belirli aralıklarla ebeveynle birlikte değerlendirilir ve gerektiğinde güncellenir.

İlerleme düz bir çizgide gitmeyebilir. Yoğun sınav dönemleri, hastalık ya da ailedeki bir değişiklik geçici gerilemelere yol açabilir. Bu dalgalanma sürecin beklenen bir parçasıdır.

Ebeveynin Süreçteki Rolü

Çocuk ve ergen çalışmasında ebeveyn sürecin dışında kalan bir gözlemci değildir. Seansta öğrenilen becerinin gündelik hayatta işe yaraması, büyük ölçüde evdeki tepkilerin bu beceriyi desteklemesine bağlıdır. Bu nedenle ebeveynle düzenli görüşmeler planlanır.

Bu görüşmelerde en sık ele alınan konulardan biri, kaygının farkında olmadan nasıl desteklendiğidir. Çocuğu zorlandığı bir durumdan kurtarmak kısa vadede rahatlatır, ancak uzun vadede kaçınmayı pekiştirir. Bu eğilimin hiçbiri ebeveynin bir hatasına işaret etmez; çoğu zaman çocuğu zor bir andan korumak isteğinin doğal sonucudur.

Görüşmelerin amacı bir hatayı düzeltmek değil, çocuğun öğrendiğini eve taşımasını kolaylaştırmaktır. Bu çerçevede ebeveyn danışmanlığı süreci paralel olarak yürütülebilir.

Ev Uygulamalarının Rolü

Seans arasındaki uygulamalar, BDT'nin gündelik hayatla bağını kuran kısmıdır. Çocuklarda bu uygulamalar okul ödevi gibi değil, birlikte kararlaştırılan kısa denemeler biçiminde planlanır: bir duygunun gün içinde kaç kez fark edildiğini işaretlemek, sakinleşme çalışmasını belirli bir anda denemek ya da kaçınılan bir adımı bir kez uygulamak gibi.

Uygulamanın yapılmamış olması bir başarısızlık olarak ele alınmaz. Hangi noktada zorlandığı konuşulur ve gerekirse adım küçültülür. Ergenlerde bu uygulamaların gencin kendi belirlediği hedeflerle bağlantılı olması, sürdürülebilirliği belirgin biçimde artırır.

BDT Diğer Yöntemlerle Birlikte Kullanılır mı?

Kullanılabilir. Çocuk ve ergen çalışmasında tek bir yöntemin baştan sona uygulanması yaygın değildir; yaklaşım çocuğun ihtiyacına göre birleştirilir.

  • Oyun terapisi küçük yaş grubunda ilişkiyi kurmak ve duyguya ulaşmak için sıklıkla başlangıç noktası olur.
  • Mindfulness temelli çalışmalar duyguyu fark etme ve sakinleşme aşamasında BDT ile birlikte kullanılır.
  • EMDR travmatik bir yaşantının belirtiye eşlik ettiği durumlarda gündeme gelebilir.
  • Sosyal beceri çalışmaları akran ilişkilerinin öne çıktığı tablolarda sürece eklenir.

Bilişsel davranışçı terapi bir ilaç tedavisi değildir ve ilaç kullanımına dair kararlar yalnızca hekimin alanındadır. Hekim takibi olan çocuklarda süreç, ailenin onayıyla bu takiple uyumlu biçimde planlanır. Yöntemlerin genel çerçevesi için terapi yöntemleri sayfası incelenebilir.

Okul İş Birliği ve Okula Dönüş Dönemi

Çocuğun zorlandığı durumların önemli bir kısmı okul ortamında ortaya çıkar. Bu nedenle ailenin onayıyla kurulan okul iletişimi, seansta çalışılan adımların sınıfa taşınmasını kolaylaştırır. Öğretmenin gözlemi, çocuğun evde görünmeyen bir tarafını açığa çıkarabilir.

Eylül ayı bu başvuruların yoğunlaştığı dönemdir. Yaz boyunca belirgin olmayan kaygı, sabah zorlanmaları, karın ağrısı gibi bedensel yakınmalar ya da okula gitmek istememe okulun ilk haftalarında görünür hâle gelir.

Bu tabloların bir kısmı uyum sürecinin geçici bir parçasıdır ve birkaç hafta içinde azalır. Belirtilerin sürmesi ya da çocuğun gündelik düzenini belirgin biçimde etkilemesi durumunda değerlendirme önerilir. Okul fobisi ve akran ilişkileri bu dönemde en sık gündeme gelen başlıklardır.

Ne Zaman Profesyonel Destek Düşünülmeli?

  • Kaygı, öfke ya da isteksizlik birkaç haftadır sürüyor ve azalmıyorsa
  • Çocuk daha önce yaptığı etkinliklerden ya da ortamlardan uzaklaşmaya başladıysa
  • Okula gitmek istememe ya da sabahları belirginleşen bedensel yakınmalar varsa
  • Uyku ya da iştah düzeninde belirgin bir değişiklik olduysa
  • Akran ilişkilerinde geri çekilme ya da belirgin çatışma artışı görülüyorsa
  • Evde denenen yaklaşımlar sonuç vermiyor ve gerginlik aile geneline yayılıyorsa
  • Ergen kendini ifade etmekte zorlanıyor ve iletişim belirgin biçimde azaldıysa

Bu maddeler bir tanı listesi değildir; değerlendirme ihtiyacını düşündüren gözlemlerdir. Tanı yalnızca uygun değerlendirme süreçleriyle ve gerektiğinde hekimlerle birlikte ele alınır.

Ankara Yenimahalle'de Yüz Yüze ve Online Destek

Ankara Yenimahalle'de çocuk, ergen ve ebeveynlerle yüz yüze görüşmeler yapılmaktadır. Şehir dışından başvuran aileler için, klinik uygunluk değerlendirmesi sonrasında online görüşmeler planlanabilir. Küçük yaş grubunda oyun temelli araçların kullanımı nedeniyle yüz yüze görüşme çoğunlukla daha uygundur; ergenlerde ise online görüşme daha geniş bir kullanım alanı bulur.

Süreç hedefleri; ailenin ihtiyaçları, çocuğun gelişim düzeyi ve okul ortamındaki görünüm dikkate alınarak belirlenir. Batıkent dahil Ankara'nın farklı bölgelerinden başvuran ailelerle süreç yürütülmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Çocuk ve ergenlerde bilişsel davranışçı terapi nedir?

Bilişsel davranışçı terapi, düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağlantıyı ele alan yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Çocuk ve ergenlerde bu bağlantı soyut bir anlatımla değil, çocuğun gündelik hayatından örneklerle çalışılır. Amaç, çocuğun zorlandığı durumlarda kullanabileceği somut beceriler kazanmasıdır: kaygı yükseldiğinde ne yapacağını bilmek, öfke anında geri çekilebilmek ya da kaçındığı bir durumla kademeli olarak temas kurabilmek. Seanslarda oyun, çizim, hikâye ve rol çalışması gibi yaşa uygun araçlar kullanılır. Süreç çocuğun gelişim düzeyine göre uyarlanır ve ebeveynle birlikte planlanır.

Bilişsel davranışçı terapi kaç yaşından itibaren uygulanabilir?

Belirli bir yaş sınırı yoktur; belirleyici olan çocuğun gelişim düzeyidir. Okul öncesi dönemde çalışma ağırlıklı olarak ebeveyn üzerinden ve oyun temelli araçlarla yürütülür, çünkü bu yaşta çocuğun kendi düşüncesini fark edip adlandırması henüz sınırlıdır. Yaklaşık yedi yaşından sonra çocuk düşünce ile duygu arasındaki bağı basit örneklerle kurabilir ve doğrudan çalışmaya daha fazla katılır. Ergenlikte ise soyut düşünme geliştiği için süreç yetişkin uygulamasına yaklaşır. Uygun başlangıç noktası ilk değerlendirme görüşmelerinde belirlenir.

Çocuk ve ergenlerde BDT süreci ne kadar sürer?

Bilişsel davranışçı terapi hedef odaklı ve yapılandırılmış bir yaklaşımdır; bu nedenle süreç genellikle baştan belirlenen hedefler üzerinden planlanır. Ancak sürenin önceden kesin olarak söylenmesi mümkün değildir. Çocuğun yaşı, zorlandığı alanın ne kadar süredir devam ettiği, ev ve okul ortamının desteği ile ebeveynin sürece katılımı süreyi etkiler. İlk görüşmelerin ardından bir çerçeve paylaşılır ve hedefler belirli aralıklarla birlikte gözden geçirilir. Kesin bir süre ya da sonuç garantisi verilmez.

BDT sürecinde ebeveynin rolü nedir?

Çocuk ve ergen çalışmasında ebeveyn sürecin dışında kalan bir gözlemci değildir. Seansta öğrenilen becerinin gündelik hayatta işe yaraması, evdeki tepkilerin bu beceriyi desteklemesine bağlıdır. Bu nedenle ebeveynle düzenli görüşmeler planlanır; çocuğun kaygılandığı anlarda nasıl eşlik edileceği, kaçınmanın farkında olmadan nasıl desteklenebildiği ve sınırların nasıl korunacağı birlikte çalışılır. Bu görüşmeler ebeveynin bir hatasını düzeltmeyi değil, çocuğun öğrendiğini eve taşımasını kolaylaştırmayı amaçlar. Ergenlerde ise gencin mahremiyeti gözetilerek ebeveyn görüşmelerinin kapsamı baştan konuşulur.

Çocuğum konuşmak istemiyor, bilişsel davranışçı terapi yine de yürütülebilir mi?

Çocuğun ilk görüşmelerde konuşmak istememesi sık karşılaşılan bir durumdur ve sürecin yürütülemeyeceği anlamına gelmez. Küçük yaş grubunda çalışma zaten konuşma üzerinden değil, oyun, çizim ve hikâye üzerinden ilerler; çocuk anlatmak yerine gösterebilir. Ergenlerde isteksizlik çoğu zaman sürecin kendisine değil, buraya kimin kararıyla geldiğine yöneliktir. Böyle durumlarda ilk aşamada hedef, gencin kendi gündemini belirleyebildiği bir zemin kurmaktır. Bu dönemde ebeveyn görüşmelerinin ağırlıklı yürütülmesi de bir seçenektir.

Ankara'da çocuk ve ergenler için BDT sürecine nasıl başvurulur?

Süreç, ebeveynle yapılan bir ön görüşmeyle başlar. Bu görüşmede çocuğun zorlandığı alanlar, bunların ne zamandır sürdüğü, okul ve ev ortamındaki görünümü ele alınır. Ardından çocuk ya da ergenle yaşa uygun biçimde tanışma görüşmeleri planlanır ve hedefler birlikte belirlenir. Ankara Yenimahalle'de yüz yüze görüşmeler yapılmakta, uygun olduğunda online görüşme planlanabilmektedir. Gerektiğinde hekim değerlendirmesi ya da okul ile iş birliği süreç içinde ayrıca konuşulur.

Klinik Psikolog Ela Nur Öksüzer Hakkında Kısa Bilgi

Ankara Yenimahalle ve Batıkent bölgesinde beş yılı aşkın klinik deneyime sahip Klinik Psikolog olarak çocuk, ergen ve ebeveynlerle çalışıyorum. Kaygı bozuklukları, dikkat ve davranış güçlükleri, okul süreçleri ve ebeveyn tutumları temel çalışma alanlarım arasındadır. Süreç, ailenin ihtiyaçları doğrultusunda birlikte planlanır. Ayrıntılı bilgi için hakkımda sayfasını inceleyebilirsiniz.

İlgili İçerikler

Çocuğunuzun ya da ergeninizin kaygı, öfke veya okul süreçlerinde zorlandığını düşünüyorsanız, sürecin hangi yaklaşımla planlanabileceğini birlikte değerlendirmek için iletişime geçebilirsiniz.

İsterseniz önce terapi yaklaşımını inceleyebilir, ardından WhatsApp üzerinden ön görüşme süreci hakkında bilgi alabilirsiniz.

WhatsApp ile İletişime Geç